15
Jul
12

To indie or not to indie

Διαβάζω συχνά άρθρα στο ιντερνετ τα οποία εκθειάζουν το indie στυλ αναπτυξης βιντεοπαιχνιδιων, καταδικάζοντας τις μεγαλες εταιρείες αναπτυξης, και ενθαρρύνουν ατομα που σκέφτονται να ακολουθήσουν την αναπτυξη βιντεοπαιχνιδιων ως επάγγελμα να ακολουθήσουν αυτο το τροπο αναπτυξης.

Το ισχυρότερο επιχείρημα υπερ του indie τρόπου ανάπτυξης και κατα της εργασιας σε μεγάλες εταιριες ειναι οτι οι μεγαλες εταιριες καταπνίγουν την δημιουργικότητα και δεν αφήνουν χωρο στους δημιουργούς να εκφραστούν και να αναπτύξουν τα παιχνιδια που αυτοι επιθυμούν. Αυτο ειναι σε πολυ μεγάλο βαθμο αλήθεια, καθως οι μεγαλες εταιριες προσπαθουν να μειώσουν το ρίσκο αναπτυξης, ιδιαιτερα σε μεγαλες παραγωγες με μεγάλο κοστος, και συχνα διστάζουν να εξερευνησουν περα απο μερικες πετυχημένες συνταγές. Ομως ειναι η μισή αλήθεια.

Απο το 2003, οπου άρχισα να ασχολουμαι επαγγελματικά με την αναπτυξη βιντεοπαιχνιδιων, μεχρι και σημερα εχω εργαστεί και σε μεγαλες εταιριες του χώρου και σε μικρες ομαδες (και ατομικά) ως indie developer. καθε ρολος ειχε τις ιδιαίτερες του απαιτησεις και έθετε διαφορετικές προκλήσεις. Η αναπτυξη βιντεοπαιχνιδιων ως indie developer ειχε ενδιαφέρον, μεγαλη ποικιλία και προκλήσεις. Γνωρίζεις πολλα ατομα και συνεργάτες και μαθαίνεις να προσαρμόζεσαι και να επεκτείνεις τις γνωσεις σου για να μπορεις να ανταπεξέρχεσαι με επιτυχια στις διαφορετικές ανάγκες καθε project. Απο την αλλη, η ανασφάλεια ειναι μεγαλη και αυτο συμπεριλαμβάνει projects που δεν έρχονται, συνεργάτες που δεν αντεπεξερχονται στις υποχρεώσεις τους, πελάτες που δεν πληρώνουν.

Οποτε πολυ συχνά εχεις 2 επιλογές, ειτε αναγκαζεσαι να κανεις παραλληλα μια δευτερη δουλεια για να βγάζεις τα προς το ζην ή αναγκάζεσαι να ζεις με παξιμάδια μεχρι να αποδώσει (αν αποδώσει) το παιχνιδι. Ο πρώτος τρόπος ειναι λανθασμενος, η αναπτυξη βιντεοπαιχνιδιων ως κυριο επαγγελμα ειναι απαιτητικη εργασία και πρεπει να ειναι πλήρους απασχόλησης και ο δευτερος τρόπος ειναι αδύνατος για ατομα με οικογένεια και υποχρεώσεις. Πολλοι δημιουργοί που διατυμπανίζουν πόσο ευτυχισμένοι ειναι που αφησαν την μεγαλη εταιρια και αναπτυσσουν παιχνιδια μονοι τους ξεχνούν να αναφέρουν οτι τα λεφτα που έπαιρναν απο την μεγαλη εταιρια ηταν τοσα πολλα που τους αρκούν να περάσουν 2 ή και 3 χρονια χωρίς έσοδα μεχρι να γινει κερδοφόρο το παιχνιδι τους. Επισης τέτοια ατομα εχουν ήδη πολλές επαφες στη βιομηχανια και γνωρίζουν πολλους αξιόπιστους συνεργάτες και τρόπους προώθησης ενος παιχνιδιου.

Η εργασία σε μια μεγαλη εταιρια ειναι μια εντελως διαφορετικη εμπειρία. Η υποστηριξη ειναι μεγαλη, δουλεύεις με εμπειρα ατομα και μαθαίνεις πολλα και σε βαθος και γρήγορα. Η ποικιλία των projects μπορει να μην ειναι πολυ μεγαλη, και πολλές φορες ισως να μην εχεις την ευκαιρια να διαμορφώσεις εσυ το παιχνιδι ομως εισαι μέλος μιας μεγάλης ομάδας και αυτο που φτιαχνεις ειναι μεγαλυτερο και εντυπωσιακοτερο (και πιθανώς καλύτερο ως παιχνιδι) απο οτιδήποτε θα μπορουσες να φτιάξεις ποτε μονος σου. Εργάζεσαι σε ενα προστατευμένο περιβάλλον εργασίας, με σταθερο μισθο και επιβράβευση, χωρίς να σε επηρεάζει άμεσα (και βραχυπροθεσμα) αν πληρώνει ο πελάτης ή όχι, αν σε κυνηγά η εφορια ή οχι, και χωρίς να αναζητας εσυ το επομενο παιχνιδι για να καταφερεις να επιβιωσεις. Αν εχεις οικογένεια και υποχρεώσεις αυτο ειναι πολυ σημαντικο.

Εγω προσωπικα, εχοντας βιώσει και τους δυο τροπους αναπτυξης, θα ελεγα οτι προτιμω την εργασία σε μια μεγαλη εταιρια. Λογω της ειδικότητας και των ενδιαφερόντων μου (rendering and graphics programming) δεν με ελκύει ιδιαίτερα η δυνατότητα να σχεδιασω το δικο μου παιχνιδι (κατι που προσφερει το indie στυλ). Αυτο που αναζητώ ειναι δύσκολες προκλήσεις και ευκαιριες να δουλέψω πανω σε τεχνολογιες και τεχνικες αιχμής στο τομέα της απεικόνισης και να λαβω μερος σε μεγάλα παιχνιδια-εμπειρίες. Αυτο μονο μια μεγαλη εταιρια μπορει να μου το προσφερει.

Αν εχει λοιπον την επιλογη τι θα έπρεπε να προτιμήσει καποιος που θελει να ασχοληθει επαγγελματικά με την αναπτυξη βιντεοπαιχνιδιων; Κατα την άποψη μου καλυτερη επαγγελματική κίνηση ειναι να αναζητήσει καποια θέση με μια μεγαλη εταιρια, τουλαχιστον για καποια χρονια. Τις γνωσεις που θα αποκτήσει εκει δεν θα μπορέσει να τις αποκτήσει τοσο γρήγορα ως indie και η οικονομικη σταθερότητα θα του δωσει την ελευθερία να ασχοληθει μονο με την αναπτυξη καθ´αυτη και χωρίς βαρετα διαδικαστικά. Στην συνεχεια, αξιοποιώντας την εμπειρία (και τα λεφτα) που θα αποκτησει μέσω της μεγάλης εταιριας, θα ειναι σε καλυτερη θέση να αναθεώρησει και να ακολουθήσει τον indie τροπο αναπτυξης αν νομιζει οτι η εταιρια του καταπνιγει την δημιουργικότητα.

Φυσικα σε περιπτωσεις που δεν υπάρχουν μεγαλες εταιριες, οπως στην ελλαδα, δεν υπάρχει και επιλογη στην πραγματικότητα οποτε ο indie τρόπος ανάπτυξης ειναι η μονη λυση.

05
Jun
12

Επιστροφή στην Αγγλία, μέρος 3ο

Με την συμπλήρωση 6 μηνών στη νέα μου δουλειά στην Blitz Games Studios νομίζω είναι καιρός για μια ανασκόπηση της περιόδου αυτής. Είναι επίσης ευκαιρία να κλείσει η τριλογία «Επιστροφή στην Αγγλία» (προηγούμενα επεισόδια μπορείτε να διαβάσετε εδώ και εδώ).

Δεν μπορώ να πω ότι άλλαξαν και πολλά από το προηγούμενο άρθρο, τα πράγματα στην δουλειά έχουν στρώσει και προχωράνε γοργά. Είχα την ευκαιρία να αναμειχθώ σε πολλά project στους 6 αυτούς μήνες, τα οποία δεν αφορούσαν όλα παιχνίδια. Μου αρέσει πολύ που η εταιρία έχει μεγάλη γκάμα δραστηριοτήτων και ασχολείται και με serious games και με αλληλεπιδραστικές εφαρμογές γραφικών γενικότερα. Όντας ο πιο senior προγραμματιστής γραφικών στην ομάδα μου αναμενόμενα μου δίνεται μεγαλύτερη ευκαιρία να κινηθώ αλλά και περισσότερες ευθύνες και απαιτήσεις, κάτι που μου αρέσει γιατί με βοηθά να βελτιώνομαι συνεχώς. Η δουλειά μου εκτός από έρευνα και υλοποίηση αλγόριθμων γραφικών περιλαμβάνει επίσης mentoring νεότερων και λιγότερο έμπειρων μελών της ομάδας, όπως επίσης και υποστήριξη των καλλιτεχνών της ομάδας. Πριν μερικές μέρες πέρασα με επιτυχία και το πρώτο Personal Development Review κατά το οποίο συζητάς με το manager σου την πρόοδο σου, δυνατά ή αδύναμα σημεία σου και καταστρώνεις ένα πλάνο βελτίωσης των και θέτεις στόχους για το επόμενο έτος.

Γενικά η πρώτη περίοδος ήταν αρκετά έντονη, καθώς εκτός από διάφορα project που έτρεχαν, έπρεπε παράλληλα να καταβάλλω μεγαλύτερη προσπάθεια για να επανέλθω στα επίπεδα γνώσεις και εμπειρίας που βρισκόμουν στην παλιά μου δουλειά στην Rare, πριν την επιστροφή στην Ελλάδα. Κατά την παραμονή μου στην Ελλάδα παρέμεινα στάσιμος λόγω έλλειψης ενασχόλησης με το αντικείμενο σε βάθος (η διδασκαλία στο πανεπιστήμιο και η λίγη freelance δουλειά δεν έφτανε σε βάθος στο αντικείμενο των γραφικών), όμως τελικά αισθάνομαι ότι κάλυψα το κενό και βελτίωσα και ακόμα περισσότερο τα επίπεδα γνώσης μου.

Η εταιρία φαίνεται να πηγαίνει καλά, το τελευταίο καιρό έχει προκηρύξει πολλές νέες θέσεις και έχει προσλάβει αρκετά άτομα κάτι το οποίο θέλω να πιστεύω ότι είναι σημάδι ευρωστίας. Είναι ενδιαφέρον το γεγονός ότι έκαναν πολλοί Ισπανοί αίτηση για κάποια θέση, αλλά κανένας Έλληνας, πράγμα που ίσως σημαίνει 2 πράγματα: είτε ότι η Ισπανία έχει μεγαλύτερη βιομηχανία βιντεοπαιχνιδιών και συνεπώς περισσότερα άτομα που ασχολούνται με το αντικείμενο σε επαγγελματικό επίπεδο, είτε ότι παρόλη την κρίση και την γενική δυσαρέσκεια, ο Έλληνας στην πραγματικότητα δεν αφήνει εύκολα την Ελλάδα για να φύγει στο εξωτερικό (παρόλες τις στατιστικές και την διάθεση που δηλώνει).

Όσον αφορά τα οικογενειακά, έχουμε μπει σε ένα ρυθμό με τα παιδιά σχολείο και νηπιαγωγείο. Η έλλειψη ευρύτερης οικογένειας δημιουργεί αναμενόμενα κάποιες δυσκολίες γιατί υπάρχει έλλειψη βοήθειας, αλλά αυτό είναι κάτι που βιώνουνε και όσοι μένουν στην Αθήνα χωρίς συγγενείς κοντά. Αυτό έχει σαν αποτέλεσμα να επιφορτίζεται ο ένας από τους δυο συντρόφους με περισσότερες ευθύνες και να δαπανά περισσότερο χρόνο για τα παιδιά. Αυτό ελπίζω να βελτιωθεί από Σεπτέμβριο όταν πάνε και τα 2 παιδιά στο σχολείο με κανονικό ωράριο.

Επίσης διαπιστώνω για ακόμα μια φορά ότι είναι μύθος η γενική αίσθηση ότι «η Αγγλία είναι βαρετή, δεν έχεις τίποτα να κάνεις» κλπ. Αυτή είναι μια αντίληψη που περνά στους Έλληνες όσο είναι φοιτητές στην Αγγλία που φυσικά τους λείπουν οι μεταμεσονύχτιες καφετέριες και ταβέρνες. Όταν όμως έχεις full time εργασία και οικογένεια (με την οποία θέλεις να ασχοληθείς), δεν υπάρχει δυστυχως ούτε χρόνος, ούτε δύναμη για τέτοιες δραστηριότητες. Συγκρίνοντας τη ζωή μου στην Κέρκυρα με τη ζωή στην Αγγλία, αν εξαιρέσεις φυσικά την εργασία με οικονομικές απολαβές, το ήρεμο κλίμα, την τάξη και την οργάνωση, την καλύτερη περίθαλψη που έχω εδώ, δεν διαφέρει ιδιαίτερα. Την ίδια ώρα περπατώ για να φτάσω στην δουλειά, το ίδιο βρέχομαι, την ίδια ώρα επιστρέφω σπίτι, την ίδια ώρα αφιερώνω στην οικογένεια, την ίδια έλλειψη δυνατότητας (και δύναμης) να πάω σινεμά ή σε ένα εστιατόριο έχω. Στο μόνο που υπερτερούσε η Κέρκυρα ήταν στην διαδρομή για την δουλειά που περνούσε από την Γαρίτσα, με θέα το Παλαιό Φρούριο που ήταν πραγματικά εκπληκτική. Το Leamington Spa είναι πάνω από το μέσο όρο «ομορφιάς» για Αγγλική πόλη αλλά δεν τη φτάνει.

Σχετικά με τα έξοδα διαβίωσης, διαπιστώνω ότι με ένα ενοίκιο της τάξης των 700-750 λιρών (2 υπνοδωμάτια), ένα αυτοκίνητο, και τα συνηθισμένα έξοδα (σουπερμάρκετ, λογαριασμοί κλπ) πρέπει να μπαίνουν στο σπίτι περί τις 2000 λίρες καθαρά το μήνα (εκτός Λονδίνου). Με ένα μέσο μισθό αυτά βγαίνουν δύσκολα, ή οριακά, αλλά με 2 μισθούς βγαίνουν άνετα.

Σε γενικές γραμμές αυτή είναι η τρέχουσα κατάσταση στην Αγγλία, έχουν όλα μπει σε μια ροή. Η δουλειά προχωρά πολύ καλά, τα παιδιά έχουν προσαρμοστεί, έχουν βελτιώσει εντυπωσιακά τη γνώση των Αγγλικών τους (ιδιαίτερα η μεγάλη που έχει αποκτήσει Αγγλική προφορά), έχουν δραστηριότητες εκτός σχολείου. Αν εξαιρέσεις τα της οικογένειας που είναι πάντα δύσκολα, έχουμε ηρεμήσει αρκετά και έχει βελτιωθεί αισθητά η ποιότητα ζωής μας. Η απόφαση να επιστρέψουμε στην Αγγλία αποδεικνύεται μέχρι στιγμής σωστή.

ΥΓ: Αυτό που απομένει είναι το ερώτημα τι θα απογίνει αυτό το blog. Δεν θα ήθελα, και δεν είναι το αντικείμενο του άλλωστε, να γίνει άλλο ένα blog-Ανταπόκριση από Αγγλία. Υπάρχουν πολλά άλλα που το κάνουν καλύτερα. Δεν έχω πλέον εκ των έσω γνώση για τα ελληνικά δρώμενα όσον αφορά την ανάπτυξη βιντεοπαιχνιδιών και δεν ξέρω αν ενδιαφέρει το ελληνικό κοινό για το τι συμβαίνει στην Αγγλία στο χώρο. Θα το αφήσω λίγο να κατασταλάξει και θα επανέλθω.

21
Δεκ.
11

Επιστροφή στην Αγγλία, ένα μήνα μετά

Με την ευκαιρία της επετείου του … ενός μηνός στην νέα μου θέση ως προγραμματιστής γραφικών στην Blitz Games Studios στην Αγγλία, είναι νομίζω στιγμή για μια καταγραφή των πρώτων εντυπώσεων από την δουλειά και τη χώρα. Έχοντας ζήσει ήδη 10 χρόνια Αγγλία, πριν το δημιουργικό διάλλειμα των 5 χρόνων στην Ελλάδα, δεν μπορώ να πω ότι είναι και πολύ διαφορετικές οι εμπειρίες μου τώρα, απλά ξαναθυμήθηκα πολλά πράγματα που είχα ξεχάσει. Αλλά ας τα πάρουμε από την αρχή.

Και η αρχή είναι φυσικά το πιο σημαντικό, η δουλειά. Η εντύπωση που απέκτησα κατά το 2ημερο interview για την Blitz , ότι είναι ένα φιλικό και δημιουργικό περιβάλλον εργασίας, επιβεβαιώθηκαν. Οι συνάδερφοι και το υπόλοιπο γραμματειακό προσωπικό της εταιρίας ήταν (και είναι) πρόθυμοι για οποιαδήποτε βοήθεια και υποστήριξη και γενικά έκαναν το ξεκίνημα στο νέο περιβάλλον το δυνατόν ανώδυνο. Εντύπωση μου έκανε ότι κατά το ξεκίνημα της δουλειάς κλίθηκα να κάνω ακριβώς αυτό: να δουλέψω. Δεν ασχολήθηκα με ΙΚΑ, εφορίες, χαρτούρα, γραφειοκρατία κλπ, τα ανέλαβε όλα η γραμματεία. Βοήθησε βέβαια το γεγονός ότι είχα ήδη National Insurance Number που είναι απαραίτητο στον καθένα για να εργαστεί στην Αγγλία, αλλά αυτό είναι υπόθεση μισής ώρας να το βγάλεις, αφού πας στο αρμόδιο γραφείο με ραντεβού.

Η εταιρία έχει μεγάλο εύρος δραστηριοτήτων, από παιχνίδια σε κονσόλες, web, serious games, μέχρι και κανάλι διανομής indie παιχνιδιών. Η ομάδα στην οποία εντάχθηκα, ασχολείται με τεχνολογίες αιχμής στα γραφικά με υπολογιστή, proof of concept, και τεχνικές οι οποίες, αν αποδειχθούν υλοποιήσιμες, μπορούν να χρησιμοποιηθούν από τις άλλες ομάδες στα παιχνίδια που αναπτύσσουν. Επίσης συχνά καλείται να προσφέρει τεχνογνωσία σε υπάρχοντα παιχνίδια. Το έκανα και εγώ μια φορά ήδη, για ένα παιχνίδι που αναπτύσσει η εταιρία. Παράξενο συναίσθημα, αισθάνθηκα σαν εμπειρογνώμονας! Μια μεγαλύτερη ανάλυση για ρόλο της ομάδας μου κάνει ο art director της ομάδας στο άρθρο που έγραψε πριν ένα χρόνο για το gamasutra.

Γενικά βρίσκω ότι οι Άγγλοι ως συνάδερφοι είναι πολύ υποστηρικτικοί, και πάντα θα πούνε ένα καλό λόγο για την δουλειά σου, είτε είναι περισσότερο είτε λιγότερο έμπειροι από εσένα. Σου δίνεται η εντύπωση ότι ο σκοπός είναι το δυνατόν καλύτερο για την ομάδα και την εταιρεία, δεν υπάρχουν εγωισμοί. Για το ίδιο λόγο δεν παίζει ΚΑΝΕΝΑ ρόλο αν είσαι άγγλος ή ξένος, μετράει μόνο η δουλειά σου. Για μια τεχνική που υλοποίησα, η οποία δεν είχε ξανα-υλοποιηθεί στην εταιρία για παράδειγμα, ήρθαν ένα σωρό άτομα από άλλες ομάδες να δουν το αποτέλεσμα και μου ζήτησαν να γράψω και ένα blog post να εξηγήσω πως λειτουργεί. Με την ευκαιρία να πω ότι η εταιρία δίνει μεγάλο βάρος στην διάχυση και βελτίωσης της γνώσης, κάθε ομάδα έχει εσωτερικό blog που καταγράφει διάφορα ενδιαφέροντα για την δουλειά της, και επίσης γίνονται τακτικά σεμινάρια από υπαλλήλους σε υπαλλήλους για νέες τεχνολογίες. Σεμινάρια γίνονται και από άτομα εκτός της εταιρίας για διάφορα θέματα που αφορούν την βιομηχανία βιντεοπαιχνιδιών.

Μεγάλη έμφαση επίσης δίνεται στη δυνατόν μεγαλύτερη «άνεση» και «ασφάλεια» στην δουλειά. Με το τέλος της πρώτης εβδομάδας ήρθαν δυο άτομα από το Human Resources να με ρωτήσουν για τα πάντα, από το ύψος της οθόνης, το αν κάνω τακτικά διαλλείματα από την οθόνη, αν είναι η καρέκλα καλή, αν είναι θερμοκρασία δωματίου εντάξει, αν έχω οποιοδήποτε πρόβλημα γενικά. Στο τέλος του πρώτου μήνα γίνεται και το πρώτο review για να διαπιστωθεί αν έχει ενταχθεί καλά ο εργαζόμενος στην εταιρία, αν η θέση ανταποκρίνεται στις προσδοκίες του, αν θεωρεί ότι έχει επαρκή υποστήριξη κλπ.

Η εταιρία έχει βιβλιοθήκη η οποία εκτός από βιβλία δανείζει επιπλέον DVD, βιντεοπαιχνίδια και κονσόλες! Είχα την ευκαιρία έτσι να αποκτήσω για πρώτη φορά και για σύντομο χρονικό διάστημα ένα Playstation 3 και να δοκιμάσω ένα παιχνίδι εκεί.

Σε γενικές γραμμές έτσι κυλά η ζωή στην εταιρία, χωρίς να υπάρχει κάτι να σου αποσπά την προσοχή έτσι ώστε να μπορείς να αφοσιωθείς στην δουλειά σου. Μεγάλη αντίθεση με την Ελλάδα που εύκολα χάνεις μια ολόκληρη μέρα (ή και 2 και 3) στην εφορία ή στο ΙΚΑ ή σε οποιαδήποτε δημόσια υπηρεσία κάνοντας το ταχυδρόμο μεταφέροντας χαρτιά και κάνοντας λειτουργίες που θα έπρεπε να γίνονται ενδουπηρεσιακά.

Σχετικα με τα υπόλοιπα, η αναζήτηση σπιτιού είναι σχετικά εύκολη μιας και γίνεται αποκλειστικά και μόνο μέσω γραφείου (δεν θα δεις ΕΝΟΙΚΙΑΖΕΤΑΙ σε τοίχους και δέντρα). Στην περίπτωση μου βρήκα γρήγορα ένα σπίτι που μας βόλευε κάπως, το μόνο μειονέκτημα ήταν ότι άργησε να αδειάσει και έμεινα αρκετές μέρες σε bed and breakfast. Ευτυχώς που κάλυψε τα έξοδα η εταιρία.

Γενικά η ζωή στην Αγγλία είναι ήσυχη, οι δρόμοι έχουν κίνηση κάποιες ώρες αλλά όχι φασαρία. Οι Άγγλοι είναι χαμηλών τόνων λαός, μπορεί να βρεθείς σε ένα καφέ γεμάτο κόσμο και να μην ακούς παρά μόνο μια ανεπαίσθητη βοή. Επίσης είναι εν γένει πολύ ευγενικοί και φιλικοί, πολλές φορές μέχρι κουταμάρας (μπορεί να κάθεται 2 λεπτά να κρατά την πόρτα ανοικτή αν σε δει να έρχεσαι από μακριά). Επιπλέον σε δέχονται από όπου και να είσαι. Ειδικά εγώ που έρχομαι από μια χώρα με κάποια… ιστορία, δεν είδα κάποια ιδιαίτερη στάση απέναντι μου ή αντιμετώπιση. Αν μη τι άλλο περισσότερο κατανόηση είδα και αναγνώριση του γεγονότος ότι ψάχνω για κάτι καλύτερο.

Τα μαγαζιά έχουν αυξημένη κίνηση αυτές τις μέρες λόγω Χριστουγέννων, το λεγόμενο Christmas Shopping κατά το οποίο αγοράζουν δώρα για φίλους, συγγενείς και γνωστούς και είναι μόνιμη πηγή άγχους για τους Άγγλους. Κρίση υπάρχει και στην Αγγλία φυσικά και την συζητάνε στα κανάλια, όμως λείπει αυτό το κλίμα μιζέριας που δημιουργούν (μεγάλη πηγή δυστυχίας τελικά τα ΜΜΕ). Και εδώ μιλάνε για περικοπές στο δημόσιο τομέα και στις συντάξεις. Έχω την εντύπωση όμως ότι επειδή ο ιδιωτικός τομέας στην Αγγλία είναι τόσο μεγάλος, και δεν βασίζεται σε κρατικές επιχορηγήσεις και ΕΣΠΑ, η επίδραση της κρίσης είναι κάπως μικρότερη. Στην καταπολέμηση της μιζέριας βοηθά και το γεγονός ότι γίνονται δημόσια έργα και δεν υπάρχει το γνωστό κλίμα εγκατάληψης των πάντων.

Αν και κάθε νέα αρχή είναι δύσκολη, ιδίως όταν γίνεται σε μια ηλικία που οι υποχρεώσεις είναι διαφορετικές και μεγαλύτερες, μπορώ να πω ότι αυτή την φορά υπάρχει ένα κλίμα αισιοδοξίας ότι τα πράγματα θα είναι επιτέλους διαφορετικά και, για αλλαγή, καλύτερα!

09
Νοέ.
11

Αιτήσεις και εργασία στην Αγγλία

Το άρθρο μου σχετικά με την νέα αρχή στην Αγγλία είχε μεγάλη απήχηση καθώς φαίνεται και ευχαριστώ όλους για τις ευχές σας. Μου ζητήθηκε από αρκετούς, και το θεωρώ χρήσιμο και εγώ, να περιγράψω λίγο την διαδικασία που ακολούθησα κατά την αναζήτηση εργασίας και να παραθέσω και μερικές γενικές σκέψεις για το «μεγάλο βήμα». Επειδή αναζήτησα εργασία στη βιομηχανία ανάπτυξης βιντεοπαιχνιδιών, η διαδικασία για άλλους τομείς ίσως διαφέρει λίγο. Επίσης αρκετά από αυτά που περιγράφουν αφορούν την Αγγλία συγκεκριμένα. Όμως πιστεύω ότι αυτή η προσέγγιση ισχύει και για άλλες χώρες και αντικείμενα εργασίας σε γενικές γραμμές. Αν κάποιος έχεις διαφορετικές εμπειρίες από άλλες χώρες θα ήταν χρήσιμο να τις παραθέσει στα σχόλια.

Αρχικά ξεκαθάρισα με τι ακριβώς θα ήθελα να ασχοληθώ. Όπως και με την προηγούμενη δουλειά μου στη Rare, ήθελα να ασχοληθώ με τεχνολογίες γραφικών και απεικόνισης (rendering and graphics programming) στην ανάπτυξη βιντεοπαιχνιδιών. Δεν απέκλεισα και άλλους τομείς φυσικά, αλλά αυτή θα ήταν η πρώτη μου επιλογή. Η επιλογή μου αυτή πρόσεξα να υποστηρίζεται και από το βιογραφικό και το πορτφόλιο μου, διαφορετικά δεν θα είχα και μεγάλες πιθανότητες. Άλλο τι θέλω και άλλο τι μπορώ, ιδιαίτερα όταν δεν ψάχνω για junior θέση εργασίας (θέση που δεν απαιτεί εργασιακή εμπειρία δηλαδή).

Απέφυγα γραφεία ευρέσεως εργασίας και καλό θα ήταν να αποτελούν την τελευταία λύση για κάποιον που αναζητά εργασία (ή τουλάχιστον όχι τη μόνη λύση). Τα γραφεία αυτά συνήθως δεν έχουν γνώση του αντικείμενου της εργασίας και αξιολογούν τον υποψήφιο με βάση μια λίστα που τους δίνει η κάθε εταιρία (πχ τι πτυχίο έχει, αν ξέρει C, αν ξέρει γραφικά, αν έχει εργασιακή εμπειρία κλπ). Δεν μπορούν όμως να εκτιμήσουν την ποιότητα της γνώσης του υποψηφίου και το χαρακτήρα του. Το αποτέλεσμα είναι ότι μπορεί να μην σου δώσουν καν την ευκαιρία για μια συνέντευξη. Επίσης θέλει προσοχή γιατί πολλά γραφεία ευρέσεως εργασίας είναι απάτες και ζητάνε λεφτά προκειμένου να κανονίσουν συνεντεύξεις, χαρτιά για την μετακόμιση κλπ.

Στην αναζήτηση εργασίας (στο εξωτερικό τουλάχιστον), το Ιντερνετ είναι ο καλύτερος σας φίλος. Αναζήτησα εταιρίες και θέσεις μέσω ιστοσελίδων όπως gamasutra, edge-online, mcv, gamesindustry.biz. Εδώ θέλει λίγο προσοχή γιατί οι περισσότερες θέσεις που διαφημίζονται εκεί είναι από γραφεία ευρέσεως εργασίας. Αν θέλουμε μπορούμε να απευθυνθούμε σε αυτά βέβαια, αλλά να μην μείνουμε μόνο εκεί. Επίσης μέσω του gamedevmap μπορούμε να εντοπίσουμε τις κυριότερες εταιρίες βιντεοπαιχνιδιών στην Αγγλία και όχι μόνο.

Το πώς επιλέγουμε εταιρία εξαρτάται από πολλούς παράγοντες, όπως τη φήμη της, την τοποθεσία της, το είδος παιχνιδιών που εξειδικεύεται, τις προοπτικές της και φυσικά αν έχει θέση στο αντικείμενο που μας ενδιαφέρει. Υπάρχουν εταιρίες που εξειδικεύονται σε ένα είδος παιχνιδιού, πχ η Codemasters που εξειδικεύεται στα παιχνίδια ράλι. Υπάρχουν εταιρίες που έχουν τη φήμη παρατεταμένων ωραρίων εργασίας όπως η Rockstar North. Υπάρχουν εταιρίες που βρίσκονται στο Λονδίνο (πχ Sony) όπου το κόστος ζωής είναι αρκετά μεγάλο, ή στο πανέμορφο Brighton (Creative Assembly). Στην δική μου περίπτωση απέκλεισα αρχικά το Λονδίνο και εστίασα στα Midlands τα οποία τα γνωρίζω καλά και στο Brighton (είπα ότι είναι πανέμορφο;). Εντόπισα εταιρίες στις περιοχές αυτές, κοίταξα στις ιστοσελίδες τους για θέσεις εργασίας και κατέληξα σε 4-5 οι οποίες υποστήριζαν το αντικείμενο μου (κυρίως Creative Assembly, Playground, Blitz, Codemasters).

Μια αίτηση εργασίας (στη βιομηχανία βιντεοπαιχνιδιών ιδιαίτερα) πρέπει να συνοδεύεται από 3 πράγματα, το βιογραφικό, ένα συνοδευτικό γράμμα (covering letter) και ένα πορτφολιο. Το βιογραφικό πρέπει να καταγράφει, συνοπτικά, τις σπουδές, εργασιακή εμπειρία, ενδιαφέροντα και τα επιτεύγματα ίσως κάποιου. Επαναλαμβάνω πρέπει να είναι συνοπτικό, όχι πάνω από 2 σελίδες. Ξεχάστε να κομπλεξικά ελληνικά βιογραφικά των 20 σελίδων που καταγράφουν κάθε ημερίδα του υποψηφίου και όλες τις βεβαιώσεις παρακολούθησης σεμιναρίων που έχει. Το ότι έχετε δίπλωμα αυτοκινήτου δεν ενδιαφέρει κανένα. Το ότι ασχολείστε όμως με την ιστιοπλοΐα και τον εθελοντισμό ενδιαφέρει γιατί δείχνει άτομο με ποικίλες ασχολίες και ενδιαφέρον για την κοινωνία και τον συνάνθρωπο. Προσπαθήστε να μην αφήσετε χρονικά κενά στο βιογραφικό, ότι και να κάνατε αναφέρετε το (όχι όμως ότι ζεσταίνατε τον καναπέ για 2 χρόνια και τρώγατε παστίτσια της μαμάς). Βάλτε εθελοντισμό, part-time εργασία, παρουσιάστε αυτό που κάνατε όμορφα. Σε κάθε εργασιακή εμπειρία, ακόμα και περίοδο σπουδών, εντοπίστε και παρουσιάστε δεξιότητες που αποκτήσατε (κάνοντας τες να δείχνουν σχετικές με το αντικείμενο εργασίας). Παράδειγμα την περίοδο σπουδών μου στην Πάτρα την παρουσιάζω στο βιογραφικό μου ως εξής:

«University of Patras, Greece. BEng in Computer Science and Engineering. The topic of my dissertation was the development and integration of multimedia authoring tools. Skills acquired: Software engineering, advanced mathematics, computer graphics, computer architecture, databases, digital electronics, image/signal processing, C/C++/Assembly, Unix/Windows Programming.»

Ακόμα και από την άχρηστη θητεία στο στρατό μπορείς να αποκομίσεις κάτι θετικό:

«Military service in the Greek Army. My duties included warehouse management and army logistics. Skills developed:Team-player/leader, responsibility, discipline, physical and psychological endurance.»

Γενικά στο βιογραφικό αποφεύγουμε να βάλουμε papers, συνέδρια, σεμινάρια κλπ εκτός και αν η θέση είναι ακαδημαϊκή.

Το συνοδευτικό γράμμα (covering letter) περιγράφει τις φιλοδοξίες σου, τονίζει ικανότητες σου και σημεία του βιογραφικού σου που είναι σχετικά με την θέση εργασίας, εξηγεί γιατί κάνεις αίτηση στην συγκεκριμένη εταιρία και θέση και τι μπορείς να προσφέρεις μέσω της θέσης αυτής. Πρέπει και αυτό να είναι σύντομο, όχι πάνω από μια σελίδα.

Τέλος το πορτφόλιο καταγράφει με μεγαλύτερη λεπτομέρεια παιχνίδια που έχουμε φτιάξει, ή άλλες εφαρμογές ή γραφικά, μοντέλα κλπ (αν πρόκειται για θέση καλλιτέχνη). Σε κάθε πρόγραμμα/παιχνίδι/δουλειά μας περιγράφουμε το ρόλο μας και τι συνεισφέραμε σε αυτό. Screenshots των εφαρμογών κάνουν το πορτφολιο πιο ενδιαφέρον. Εδώ το μέγεθος δεν παίζει ιδιαίτερο ρολο μιας και αν φτάσει ο εργοδότης να ανοίξει το πορτφόλιο τότε σημαίνει ότι έχει διαβάσει βιογραφικό/γραμμα και ότι βρίσκει κάτι ενδιαφέρον σε εσάς. Το πορτφόλιο μπορεί να είναι κάποιο pdf ή ακόμα καλύτερα μια ιστοσελίδα. Αν το πορτφόλιο είναι σε pdf και πολύ μεγάλο (πάνω από 1-2 MB), μην το στείλετε με εμαιλ αλλά βάλτε το στο Dropbox και στείλετε το link.

Μην φτιάξετε ένα ίδιο βιογραφικό/γράμμα/πορτφόλιο και το στείλετε σε κάθε εταιρία. Η τριάδα (ιδιαίτερα βιογραφικό και γράμμα) πρέπει να είναι προσαρμοσμένη στις ιδιαιτερότητες της κάθε θέσης. Πχ αν η εταιρία φτιάχνει μόνο παιχνίδια ράλι γράψτε ότι είστε λάτρεις των παιχνιδιών ράλι (αν είστε). Ή αν η εταιρία φτιάχνει παιχνίδια για το iOS γράψτε κάτι και γιαυτό και τονίστε τυχόν γνώσεις σας σχετικές με την πλατφόρμα. Τα γενικόλογα βιογραφικά/covering letters ξεχωρίζουν και είναι άσχημα. Επίσης μην γράψετε ψέματα στο βιογραφικό/γράμμα μπορεί ίσως να τους πείσετε για μια συνέντευξη, αλλά μετά το ψέμα ίσως να αποκαλυφθεί πάνω στην κουβέντα και θα είναι άσχημο για όλους.

Πίσω στην δική μου περίπτωση, μετά από λίγες μέρες (στην περίπτωση της Playground ήταν σχεδόν την ίδια μέρα, στην περίπτωση της Creative Assembly ήταν 2-3 εβδομάδες), άρχισα να λαμβάνω εμαιλ με απαντήσεις. Στις περισσότερες περιπτώσεις η απόκριση ήταν ότι βρήκαν ενδιαφέρον το βιογραφικό μου και ότι θα ήθελαν μια τηλεφωνική συνέντευξη μαζί μου. Έκανα συνολικά 3 τηλεφωνικές συνεντεύξεις οι οποίες διήρκησαν από 10 μέχρι και 40 λεπτά. Οι ποικιλία των ερωτήσεων ήταν μεγάλη, από το να περιγράψω την συνεισφορά μου σε ένα παιχνίδι που αναφέρω στο πορτφόλιο μου, μέχρι και τις γνώσεις μου σε C/C++ (με τεστ τα οποία μου υπαγόρευσαν στο χαρτί). Ως βάση της συνέντευξης χρησιμοποίησαν το βιογραφικό/γράμμα/πορτφολιο οπότε να είστε προετοιμασμένοι να μιλήσετε (με αυτοπεποίθηση) για οτιδήποτε γράφετε εκεί. Επιλέξτε κάποιο ήσυχο μέρος για να μιλήσετε (όχι από το κινητό σας), και να έχετε δίπλα χαρτί, μολύβι, τυπωμένα το βιογραφικό με σημειώσεις, γράμμα κλπ και ένα ποτήρι νερό. Μην σαν αγχώνουν τα Αγγλικά σας, είναι αναμενόμενο ότι δεν θα είναι πιθανώς καλά (οι Άγγλοι δεν έχουν γενικά πρόβλημα με αυτό). Μιλάτε αργά και καθαρά και μην βιάζεστε. Ότι και να πείτε δεν πρόκειται να το κρίνουν άσχημα οι συνομιλητές σας (τουλάχιστον όχι στο τηλέφωνο) και είναι πάντα ευγενικοί μαζί σας.

Μετά τις τηλεφωνικές συνεντεύξεις και οι τρεις εταιρίες μου ζήτησαν να ανέβω Αγγλία για μιας πρόσωπο-με-πρόσωπο συνέντευξη. Αυτή η περίοδος ήταν λίγο δύσκολη καθώς έπρεπε να ανεβοκατεβαίνω Αγγλία. Τα εισιτήρια και τη διαμονή σας τα πληρώνουν συνήθως οι εταιρίες. Η συνέντευξη στην εταιρία συνήθως αποτελείται από συζήτηση πάνω στο βιογραφικό σας, κάποια τεστ γνώσεων για προγραμματισμό, γραφικά ή οτιδήποτε αφορά η θέση από άτομα σχετικά με το αντικείμενο και γνωριμία με τις ομάδες και τα παιχνίδια της εταιρίας. Η διάρκεια διαφέρει από εταιρία σε εταιρία, αλλά σίγουρα είναι πάνω από 2 ώρες.

Το αποτέλεσμα της πρώτης συνέντευξης δεν ήταν θετικό, η εταιρία θεώρησε ότι δεν ήμουν ακριβώς αυτό που έψαχνε. Απογοητευτικό πολύ, αλλά η ζωή συνεχίζεται. Η δεύτερη συνέντευξη στη Blitz ήταν πολύ διαφορετική, καταρχάς διήρκησε 2 ολόκληρες μέρες. Κατά την διάρκεια των 2 ημερών η εταιρία σε βάζει σε μια ομάδα ανάπτυξης, σου δίνει τα εργαλεία που χρησιμοποιεί για την ανάπτυξη παιχνιδιών και σου θέτει μερικά tasks να πραγματοποιήσεις. Στο τέλος των 2 ημερών κάνεις μια παρουσίαση του task σε άτομα σχετικά με το αντικείμενο. Κατά την γνώμη μου, αυτή ήταν η καλύτερη μορφή αξιολόγησης που έχω δει ποτέ, σε πραγματικές συνθήκες και πραγματικά εργαλεία. Επίσης γνωρίζεις και το εργασιακό χώρο και αποκτάς μια αίσθηση για το κλίμα. Γενικά έμεινα πολύ ευχαριστημένος από την επίσκεψη. Και εκείνοι από ότι φαίνεται μιας και μετά από μερικές μέρες έλαβα προσφορά για την θέση του graphics programmer στην εταιρία.

Ήμουν θετικός για τη θέση αυτή καθώς έμεινα ευχαριστημένος και από την επίσκεψη αλλά κυρίως το αντικείμενο της εργασίας. Η μόνη μου αμφιβολία ήταν ότι ο μισθός που προσέφεραν δεν μου ήταν αρκετός για να μεταφέρω ολόκληρη την οικογένεια εκεί και να ζήσουμε αξιοπρεπώς. Οπότε διαπραγματεύτηκα λίγο το μισθό και τους είπα ότι πιστεύω ότι δεν αντικατοπτρίζει τις ικανότητες μου (πάντα εξαιρετικά ευγενικά και με προσοχή για να μη κλείσει η πόρτα). Στην συνέχεια, και μετά από ικανοποιητική αύξηση που μου προσέφεραν, δέχτηκα τη θέση. Στην τρίτη συνέντευξη δεν πήγα ποτέ.

Αυτή ήταν λίγο πολύ η διαδικασία. Διήρκησε περίπου ενάμισι μήνα από τη στιγμή που έστειλα την πρώτη αίτηση μέχρι που δέχθηκα τη θέση. Είχε καλές και κακές στιγμές, αλλά τελικά το αποτέλεσμα ήταν πολύ καλό!

Μερικές γενικές παρατηρήσεις αντί επιλόγου. Να είστε προσεκτικοί κατά την δημιουργία των βιογραφικών/γραμμάτων κλπ, να φροντίζετε να τονίζετε προσόντα σας και τι αποκομίσατε από κάθε εμπειρία (μην είστε μετριοφρονες), αλλά από την άλλη μην γράφετε ψέματα. Κάθε αίτηση για μια θέση να την διαχειρίζεστε και να την προσαρμόζετε ξεχωριστά, μην στείλετε μαζικές αιτήσεις με CC στο εμαιλ. Δείξτε πάθος για τα βιντεοπαιχνίδια (ή όποιο άλλο αντικείμενο σας ενδιαφέρει). Φτιάξτε παιχνίδια μόνοι σας ή με άλλους για να εμπλουτίσετε το πορτφόλιο σας. Εμπλουτίζετε συνέχεια τις γνώσεις σας διαβάζοντας πάνω στο αντικείμενο σας (θα βρείτε ατελείωτο υλικό στο Ιντερνετ). Να έχετε γνώση των ικανοτήτων σας και να στοχεύετε σε ανάλογου επιπέδου θέσεις. Παράδειγμα είναι άτοπο κάποιος που μόλις αποφοίτησε να κάνει αίτηση για μια Senior θέση, θα πρέπει να επιλέξει κάποια Junior. Τέλος, μπορείτε να διαπραγματευτείτε το μισθό σας αν νομίζεται ότι σας αδικεί, αλλά πάντα με ευγένεια. Κατά πάσα πιθανότητα θα δεχθούν να σας κάνουν αύξηση (αν δικαιολογείται από τα προσόντα σας) γιατί στο στάδιο της προσφοράς θέση σας έχουν επιλέξει ανάμεσα σε πολλούς υποψηφίους και θέλουν να σας κρατήσουν. Φυσικά πρέπει να συνεκτιμήσετε τι άλλες παροχές έχει η εταιρία (άδεια, bonus, ιατρική κάλυψη κλπ).

Στην απόφαση σας να φύγετε από Ελλάδα και να αναζητήσετε εργασία εκτός (πχ Αγγλία), να πραγματοποιήσετε προσεκτικά την έρευνα για την ζωή στη νέα χώρα, τις ευκολίες ή δυσκολίες που μπορείτε να συναντήσετε, το κόστος ζωής, τις ευκαιρίες που σας προσφέρει. Μην επηρεαστείτε μονομερώς από άτομα που θα σας πουν δύσκολη η Αγγλία, βλάκες οι Άγγλοι, χάλια ο καιρός, ακριβή η ζωή, βαρεμάρα η ζωή, δεν έχει φραπέ κλπ. Στην μεγαλύτερη πλειοψηφία (από την δική μου εμπειρία) τέτοια άτομα έζησαν την Αγγλία μόνο ως φοιτητές (στο Λονδίνο κυρίως). Οι φοιτητές γενικά βρίσκω ότι έχουν μια άρνηση να κατανοήσουν την Αγγλική κουλτούρα, ζουν κυρίως σε Ελληνικά γκέτο, και την αντιμετωπίζουν με μια «ανωτερότητα». Όταν βγεις και ζήσεις στην Αγγλική κοινωνία ως επαγγελματίας, εκτιμάς τα πράγματα πολύ διαφορετικά. Στο κάτω κάτω της γραφής ο κάθε χαρακτήρας είναι διαφορετικός και κάθε άτομο βιώνει μια κατάσταση διαφορετικά. Ότι δεν ταιριάζει στο φίλο σας, μπορεί να ταιριάξει άψογα σε εσάς.

Επίσης μην σας επηρεάσει ο φόβος του ξένου. Οι διαδικασίες στην Αγγλία, οι δοσοληψίες με το δημόσιο, η μεταφορά από το Α στο Β είναι πολύ πολύ πιο εύκολα και ξεκάθαρα από ότι στην Ελλάδα. Η γλώσσα δεν αποτελεί πρόβλημα και πολύ γρήγορα βελτιώνεται. Ο καιρός συνηθίζεται (καλά, ίσως όχι από όλους). Οι Άγγλοι είναι γενικά ευγενικός λαός. Δεν υπάρχει δικαιολογία, τις περισσότερες φορές, για άτομα με φιλοδοξίες που δεν μπορούν να καλύψουν στην Ελλάδα να μην κάνουν το βήμα. Επίσης αν σκέφτεστε να κάνετε το βήμα κάντε το τώρα γιατί όσο περνά ο καιρός και αυξάνουν οι υποχρεώσεις τόσο δυσκολότερο γίνεται (αλλά όχι, όπως και στην δική μου περίπτωση, αδύνατο). Και αν δεν βρίσκετε άμεσα εργασία στο εξωτερικό μην απογοητευτείτε. Δοκιμάστε γραφεία ευρέσεως εργασίας ή ακόμα και άλλες χώρες.

Πάντα ήμουν της άποψης ότι κάνει καλό στο Έλληνα να βγει από το μικροκοσμο της Ελλάδας και να ενταχθεί σε μια άλλη κουλτούρα, να ζήσει διαφορετικές εμπειρίες. Δυστυχώς τώρα με την κρίση είναι πολλές φορές αναγκαίο, όμως αυτό δεν πρέπει να αποθαρρύνει κάποιον γιατί (δυστυχώς πάλι για την Ελλάδα) το περιβάλλον στο οποίο θα πάει θα είναι κατά πάσα πιθανότητα καλύτερο, πιο αξιοκρατικό και με περισσότερες ευκαιρίες.

Καλή επιτυχία σε όποιον αποφασίσει να αλλάξει την ζωή του λοιπόν!

ΥΓ: Μια πολύ ενδιάφερουσα ανάρτηση για το μεγάλο βήμα στην Αγγλία μπορείτε να βρείτε εδω. Γράφει όλα οσα θα ήθελα να πω και καλύτερα απο οτι θα τα έλεγα!


07
Νοέ.
11

Τέλος εποχής και αρχή μιας νέας

Πολλές φορές φαντάστηκα τον εαυτό μου να γράφει αυτό το post. Και αυτό γιατί πολλές φορές τα τελευταία 5μησι χρόνια ετοιμάστηκα ψυχολογικά να κάνω το μεγάλο βήμα, αυτό που αποφάσισα επιτέλους οριστικά να κάνω τώρα. Είναι αλήθεια ότι το άργησα (και το βήμα και το post) πολύ, αλλά κάλιο αργά παρά ποτέ.

Δυστυχώς οι εικόνες και οι εμπειρίες μου από την Ελλάδα τα τελευταία 5μησι χρόνια δεν μπορώ να πω ότι ήταν οι καλύτερες. Μη θέλοντας να συμβιβαστώ και να μιζεριάσω σε μια θέση στο Δημόσιο δοκίμασα το δρόμο του ελεύθερου επαγγελματία αρχικά φτιάχνοντας ιστοσελίδες. Γρήγορα κατάλαβα ότι ο Έλληνας δεν μπορεί να εκτιμήσει την ποιότητα εύκολα και ότι άδικα έχανα το χρόνο μου προσπαθώντας να τον πείσω για την χρησιμότητα της τάδε λειτουργίας και γιατί θα έπρεπε να υπάρχει (και να ανεβάσει τη τιμή). Μέσω συνεργασιών με επιχειρήσεις που αναπτύσσουν έργα από το 3ο ΚΠΣ έμαθα την έννοια της υπερτιμολόγησης για μηδενικό κόστος ανάπτυξης του έργου και το πώς σκορπιούνται άδικα τα λεφτά με έργα που ποτέ δεν γνώρισαν εφαρμογή (παρά μόνο στα χαρτιά).

Μέσω μιας θέσης τεχνικής υποστήριξης ενός Πληροφοριακού Συστήματος για τις Περιφέρειες που ανέπτυξε η ALTEC (άλλο τρανό παράδειγμα πεταμένων χρημάτων από Ευρωπαϊκά Κονδύλια καθώς δεν αξιοποιήθηκε ποτέ κανονικά), γνώρισα το μεγαλείο του Δημοσίου και τις απίστευτες ώρες κουτσομπολιού και τσιγάρου που δαπανώνται καθημερινά. Εκεί άκουσα μνημειώδεις φράσεις όπως «για καφέ μας πληρώνουν, καφέ θα πίνουμε» ως απόκριση στην παρατήρηση μιας Προϊσταμένης στις υπαλλήλους της ότι χασομερούν πολύ.

Μέσω της θέσης Διδάσκοντα για το μάθημα Γραφικά με Υπολογιστές που προκηρύχτηκε στο Ιόνιο γνώρισα το πόσο λίγο εκτιμώνται οι γνώσεις και οι εμπειρίες κάποιου στην Ελλάδα, όταν έμαθα ότι το μάθημα θα γίνει συνδιδασκαλία με κάποιο νεοεκλεγμένο Επίκουρο (με εντελώς διαφορετικό αντικείμενο) για να μπορέσει να συμπληρώσει τις ώρες του. Όταν αντέτεινα ότι το άτομο αυτό δεν έχει τις γνώσεις και ότι θα επιθυμούσα να έχω εγώ τον έλεγχο του μαθήματος (καθώς έχω και ακαδημαϊκή και εργασιακή εμπειρία στο αντικείμενο), πήρα την απάντηση ότι «αυτός είναι Επίκουρος και εσύ απλό ΠΔ (συμβασιούχος)» (Μετά την απόκριση αυτή πήγα σε μια συνάντηση με το Πρόεδρο με σκοπό να του πω χάρισμα του η θέση και ότι αποσύρω την αίτηση μου. Ευτυχώς -ή δυστυχώς όπως αποδείχθηκε τελικά- ο Επίκουρος ήταν συμφοιτητής μου στην Πάτρα και καλό παιδί και έκανε πίσω όσον αφορά το μάθημα).

Μέσω του Πανεπιστημίου γνώρισα την τρομερή εσωστρέφεια που υπάρχει στην Ελλάδα. Όσες φορές δοκίμασα να κάνω συνεργασίες με άλλα πανεπιστήμια η απόκριση που λάμβανα ήταν «φυσικά και να το κάνουμε, αλλά ας υπάρχει και ένα πρόγραμμα χρηματοδότησης». Και ποτέ δεν γινόταν τίποτα, κανείς δεν δούλευε αν δεν υπήρχε χρηματοδότηση από πίσω. Όταν επρόκειτο όμως να κάνουμε πρόταση χρηματοδότησης με έπαιρναν τηλέφωνο οι ίδιοι (αν δεν μπορούσαν φυσικά να βρουν ανάλογο αντικείμενο σε μεγάλο πανεπιστήμιο-βιομηχανία προτάσεων όπως το Μετσόβιο).

Από τους φοιτητές είδα ένα κλίμα γενικής αδιαφορίας, ούτε ένα μάθημα όπως η ανάπτυξη βιντεοπαιχνιδιών δεν φάνηκε να τους συγκινεί ιδιαίτερα. Ελάχιστοι ενδιαφέρθηκαν να κάνουν κάτι παραπάνω από το ελάχιστο που απαιτείται για να περάσουν το μάθημα. Και σχεδόν κανένας δεν έβλεπε πέρα από τα 4-5 χρόνια των σπουδών. Φυσικά εξίσου με τους φοιτητές ευθύνη αποδίδω και στο πανεπιστήμιο (γενικά) που αποτυγχάνει να τους εμπνεύσει.

Μέσω του μεταπτυχιακού του τμήματος είδα την άσχημη νοοτροπία και την αγωνία των Ελλήνων για την απόκτηση χαρτιών (για να ανέβουν μισθολογικά ή για να έχουν να κάνουν κάτι όντας άνεργοι). Τόσο που κινούσαν Γή και ουρανό προκειμένου να εξασφαλίσουν μια θέση στο πρόγραμμα.

Το πανεπιστήμιο όπως φάνηκε μετά από λίγα χρόνια δεν είχε και πολύ μέλλον για μένα και μόλις έσκασε η κρίση στράφηκα ακόμα περισσότερο στον ιδιωτικό τομέα για συνεργασίες στην ανάπτυξη games και εικονικών κόσμων. Δυστυχώς και εκεί η κατάσταση δεν ήταν πολύ καλύτερη και οι επιλογές στις επιχειρήσεις συνήθως ήταν 2, είτε να βάλεις ο ίδιος από την τσέπη σου τα λεφτά για να αναπτύξεις το παιχνίδι με την ελπίδα ότι θα πουλήσει είτε να περιμένει η επιχείρηση για χρηματοδότηση. Σχεδόν καμία επιχείρηση δεν σε πλήρωνε για να της φτιάξεις κάτι (το φαινόμενο αυτό έγινε ακόμα πιο έντονο πρόσφατα – κανείς δεν βάζει το χέρι στην τσέπη). Πολύ λίγα από τα project με τα οποία ασχολήθηκα μου απέδωσαν κάποιο κέρδος δυστυχώς, σίγουρα όχι αρκετά για να περάσει κανείς καθόλη την διάρκεια του έτους.

Τον τελευταίο χρόνο έγινε πλέον ξεκάθαρο ότι το πανεπιστήμιο δεν ήταν βιώσιμη λύση για μένα καθώς κανένας δεν μπορούσε να εγγυηθεί πότε, πόσα ή αν θα πληρωθείς. Βέβαια αυτό δεν το εμπόδιζε από το να σου δίνει 6 μαθήματα το ακαδημαϊκό έτος (3 στο μεταπτυχιακό!) να διδάσκεις δωρεάν. Το οικονομικό κλίμα ήταν (και είναι) άθλιο, αλλά επειδή δεν είμαι άτομο που αρέσκεται στο να κάθεται και να ελπίζει για κάτι καλύτερο αποφάσισα να αφήσω κατά μέρος το Πανεπιστήμιο και να φτιάξω μια επιχείρηση (ΟΕ κιόλας!) που να έχει ως αντικείμενο την ανάπτυξη βιντεοπαιχνιδιών. Είχαμε βρει και όνομα, κλείσαμε και το domain name, κάναμε μεγάλα σχέδια – έως ότου μια ωραία πρωία βγήκε ο Βενιζέλος και ανακοίνωσε από το πουθενά τον αυθαίρετο και άδικο νόμο για την έκτακτη εισφορά ακινήτων μέσω της ΔΕΗ. Τότε κάτι έσπασε μέσα μου και έχασα κάθε όρεξη να κάνω κάτι στην Ελλάδα. Με τέτοια αστάθεια και αβεβαιότητα μου ήταν αδύνατο να αφοσιωθώ και να κάνω κάτι εδώ, όταν δεν ξέρεις τι μπορεί να σου ξημερώσει αύριο. Η ιδέα της εταιρίας πέθανε συνοπτικά πριν καν γεννηθεί.

Επειδή είχα πλέον κουραστεί να το παλεύω στην Ελλάδα, μόνη επιλογή για μένα ήταν η επιστροφή στην Αγγλία. Έστειλα τις αιτήσεις σε μερικές εταιρίες game development και σε ενάμιση μήνα μέσα είχα δουλειά ως graphics programmer στην ομάδα Research and Development της Blitz στην οποία αρχίζω πολύ σύντομα.

Η αλήθεια είναι ποτέ δεν εγκλιματίστηκα στην Ελλάδα, ποτέ δεν αισθάνθηκα οικείο το περιβάλλον. Πολλά πράγματα με ενοχλούσαν, από την κουλτούρα των περισσότερων Ελλήνων μέχρι την αναξιοκρατία που κυριαρχεί. Ίσως η Ελλάδα αλλάξει κάποτε (τώρα που υπάρχει ο ζυγός των ευρωπαίων), αλλά δεν ελπίζω ότι θα γίνει σύντομα αυτό. Ίσως οι επόμενες γενιές να βρουν μια Ελλάδα πιο φιλόξενη και αξιοκρατική από εμένα, με καλύτερη νοοτροπία και κουλτούρα και περισσότερες ευκαιρίες. Όμως εμένα προσωπικά δεν με παίρνει χρονικά να περιμένω να γίνει αυτό. Όσο είμαι ακόμα παραγωγικός θα το πολεμήσω όσο μπορώ, όπου μπορώ.

Έτσι κλείνει για μένα (και την οικογένεια μου) το κεφάλαιο Ελλάδα και ξανανοίγει το κεφάλαιο Αγγλία. Ξέρω ότι θα είναι δύσκολη η αλλαγή, καθώς όσο μεγαλώνει κανεις και αυξάνουν οι υποχρεώσεις του τόσο «βαραίνει», αλλά θα την κάνουμε. Η προοπτική και μόνο ενός περιβάλλοντος με περισσότερες ευκαιρίες και αξιοκρατία το αξίζει. Μετά από εκεί ποιος ξέρει, ο κόσμος είναι μεγάλος!

01
Αυγ.
11

ImagineCup 2011 και το ταξίδι στη Νέα Υόρκη

Πριν μερικούς μήνες είχα την τύχη να προσκληθώ ως κριτής στο διαγωνισμό ImagineCup 2011 που διοργανώνει η Microsoft, στο τομέα του Game Design. Ο διαγωνισμός έλαβε χώρα στη Νέα Υόρκη, τη δεύτερη εβδομάδα του Ιουλίου και ήταν πραγματικά μια φοβερή εμπειρία. Το ταξίδι στην ΝΥ ήταν μεγάλο, περίπου 11 ώρες. Μερικές ταινίες μετά καταφέραμε να φτάσουμε επιτέλους στο αεροδρόμιο Kennedy μέσα σε μια τρομερή μπόρα και υγρασία. Τα προάστια της Νέας Υόρκης είναι χαμηλών τόνων, θυμίζουν έντονα Αγγλία και δεν σε προετοιμάζουν με τίποτα για αυτό που θα ακολουθήσει στο κέντρο. Και πράγματι, μετά από αρκετή ώρα οδήγησης και μποτιλιαρίσματος, ξεπηδούν ξαφνικά από το πουθενά τα κτίρια-τέρατα του κέντρου όπως τα γνωρίζουμε από τις ταινίες.


Το ξενοδοχείο στο οποίο έλαβε χώρα ο διαγωνισμός ήταν στο Manhattan, δίπλα ακριβώς στην Time Square και ανάμεσα στα θέατρα του Broadway. H Microsoft δεν φάνηκε καθόλου φειδωλή στην διοργάνωση του διαγωνισμού δεσμεύοντας 3 ορόφους του ξενοδοχείου για τις δράσεις του διαγωνισμού, μια ολόκληρη σάλα για τα γεύματα και φυσικά δωμάτια για όλους τους διαγωνιζόμενους, μέντορες και κριτές.

Δυο λόγια για το διαγωνισμό ImagineCup για όσους δεν τον γνωρίζουν: Οι συμμετέχοντες καλούνται να σχεδιάσουν και να αναπτύξουν εφαρμογές οι οποίες συνεισφέρουν θετικά στη λύση ενός παγκόσμιου προβλήματος όπως τα έχουν ορίσει Ηνωμενα Εθνη με τα Millenium Goals. Η εφαρμογή πρέπει να αναπτυχθεί χρησιμοποιώντας μια ή περισσότερες τεχνολογίες της Microsoft και ανάμεσα στις πολλές κατηγορίες (software design, mobile applications, interoperability) περιλαμβάνει και το σχεδιασμό και ανάπτυξη ενός βιντεοπαιχνιδιού.

Την πρώτη μέρα έγινε η εγγραφή και μια ενημέρωση των κριτών σχετικά με την διαδικασία του διαγωνισμού. Δόθηκε μεγάλη έμφαση στο να κάνουν οι κριτές τους διαγωνιζόμενους να αισθανθούν άνετα, μην αφήνουν τη γλώσσα να αποτελέσει εμπόδιο κάνοντας τις ερωτήσεις με απλό τρόπο έτσι ώστε να γίνονται πάντα κατανοητές και να είναι δίκαιοι κρατώντας φιλική αλλά με κάποια απόσταση στάση απέναντι στους διαγωνιζομένους χωρίς να αποκαλύπτουν αποτελέσματα.

Το βράδι της ίδιας ημέρας έγινε και η επίσημη έναρξη του διαγωνισμού στην οποία μίλησε και ο Steve Ballmer. Το κλίμα στην έναρξη ήταν πολύ καλό, και υπήρχε πολύς ενθουσιασμός από τις ομάδες που συμμετείχαν στο διαγωνισμό. Χώρες όπως η Βραζιλία μάλιστα έδειχναν πολύ μεγάλο ζήλο έχοντας κυριολεκτικά κερκίδα οπαδών που τους ενθάρρυνε!


Οι ομάδες που έφτασαν στην τελική φάση θα διαγωνιζόταν ανάλογα με την κατηγορία τους σε ημιτελικούς και τελικούς. Το Software Design αν δεν κάνω λάθος, λόγω της μεγάλης συμμετοχής, είχε και στάδιο προ-ημιτελικών. Η ανάπτυξη βιντεοπαιχνιδιών που άνηκα εγώ είχε ημιτελικούς και τελικούς. Επιπλέον η κατηγορία αυτή είχε χωριστεί σε 3 υποκατηγορίες: παιχνίδια στο Web, σε PC/Xbox και σε Windows Phone 7. Στην τελευταία υποκατηγορία ήμουν κριτής και εγώ. Στο πάνελ των κριτών εκτός εμένα βρίσκονταν και η Tracy Fullerton ακαδημαϊκός, ο Chris Grant εκδότης του Joystiq, Frank Lee ακαδημαϊκός και ο Julian Gerighty IP Development Manager στην Ubisoft.

Κατά την διάρκεια των ημιτελικών παρουσιάστηκαν συνολικά 15 παιχνίδια, 5 ανά υποκατηγορία (Web, Xbox/PC και Windows Phone 7). Στην υποκατηγορία Windows Phone 7, παρουσίασαν το παιχνίδι τους 5 ομάδες, 2 από Γαλλία, μια από ΗΠΑ, μια από Βραζιλία και μια από Ρωσία. Την κάθε παρουσίαση ακολουθούσαν ερωτήσεις κατά τις οποίες ο κριτής μπορούσε να μάθει περισσότερες πληροφορίες για το παιχνίδι ή να προτείνει και βελτιώσεις αν ήθελε. Για το κάθε παιχνίδι υπήρχε μια φόρμα με διάφορα κριτήρια στα οποία έπρεπε να συμπληρώσουμε μια βαθμολογία και μια αιτιολογία. Τα κριτήρια αφορούσαν την πρωτοτυπία του παιχνιδιού, το πόσο καλά ταίριαζε στο θέμα του διαγωνισμού, το πόσο «ψυχαγωγικό» είναι και την ποιότητα της παρουσίασης του παιχνιδιού.

Την επόμενη ημέρα οι κριτές είχαμε την ευκαιρία να δοκιμάσουμε το κάθε παιχνίδι, να συζητήσουμε με την κάθε ομάδα και να προτείνουμε ξανά βελτιώσεις, προσέχοντας πάντα να μην αποκαλυφθεί τυχόν προτίμηση τους για τον νικητή. Στο τέλος της ημέρας βρεθήκαμε όλοι οι κριτές της υποκατηγορίας σε ένα «γεύμα εργασίας» στο οποίο συζητήσαμε τις επιλογές του ο καθένας και καταλήξαμε σε 3 ομάδες που θα περάσουν στον τελικό (τα 2 παιχνίδια από Γαλλία και αυτό των ΗΠΑ). Η επιλογή ήταν ομόφωνη θα έλεγα.


Από ανάλογη διαδικασία πέρασαν και οι ομάδες στις υπόλοιπες κατηγορίες του διαγωνισμού και στο τέλος έμειναν οι ομάδες που θα περνούσαν στο τελικό. Ο τελικός είχε διαφορετική μορφή από τους ημιτελικούς καθώς οι ομάδες δεν παρουσίαζαν μόνο στους κριτές αλλά και σε κοινό. Οι παρουσιάσεις ήταν λίγο-πολύ οι ίδιες, εδώ μετρούσε περισσότερο το αν έκαναν κάποια αλλαγή στο παιχνίδι οι συμμετέχοντες με βάση τις παρατηρήσεις των κριτών, αν βελτίωσαν την παρουσίαση κλπ. Με το τέλος των 3 παρουσιάσεων (ανά κατηγορία) οι κριτές βρεθήκαμε πάλι σε ένα γευμα εργασίας στο οποίο έπρεπε να αποφασίσουμε για το νικητή και ποια ομάδα θα λάβει τη δεύτερη και τρίτη θέση. Δεν υπήρξε διαφωνία για τον νικητή αλλά κάποια συζήτηση για την δεύτερη και τρίτη θέση. Τελικά καταλήξαμε όλοι στο να πάρει το Brainergy της μιας Γαλλικής ομάδας την πρώτη θέση, το Hilomi της άλλης Γαλλικής ομάδας τη δεύτερη και το Azmo the Dragon της ομάδας των ΗΠΑ την τρίτη.


Οι νικητές του διαγωνισμού ανακοινώθηκαν στο Lincoln Centre μέσα σε ένα πανηγυρικό κλίμα με τις ομάδες να τραγουδάνε, να κουνάνε τις σημαίες της κάθε χώρας και γενικά να περνάνε καλά, υποψήφιοι νικητές και μη. Στην τελετή ανακοίνωσης τα βραβεία παρουσίασαν και μίλησαν αρκετοί γνωστοί (όπως η Eva Longoria) και λιγότερο γνωστοί στο ευρύ κοινό. Τα βραβεία της κατηγορίας Game Design ήταν τα πιο εντυπωσιακά με την εμφάνιση ενός Spartan Warrior (από το πολύ γνωστό παιχνίδι Halo) και την ανάλογη μουσική και εφέ. Η τελετή έκλεισε με την ανακοίνωση ότι ο διαγωνισμός θα λάβει χώρα του χρόνου στην Αυστραλία.


Κατά την διάρκεια του διαγωνισμού έλαβα μέρος σε διάφορες εκδηλώσεις που είχε διοργανώσει η Microsoft, με εντυπωσιακότερη την εκδρομή στο νότιο μέρος του Manhattan στο σημείο των Δίδυμων Πύργων και στη συνέχεια με καραβάκι στο Liberty Island όπου είδαμε το Αγαλμα της Ελευθερίας και στο Ellis Island όπου ακολούθησε barbeque. Επίσης παρακολούθησα αρκετές παρουσιάσεις ομάδων σε άλλες κατηγορίες και φυσικά των Ελληνικών Epione και Touring Machine που κέρδισε και το πρώτο βραβείο στην κατηγορία Interoperability. Η ομάδα του Epione δεν κατάφερε να φτάσει στους τελικούς, όμως και μόνο το γεγονός ότι κατάφερε να περάσει στην τελική φάση σε μια κατηγορία με τον εντονότερο ανταγωνισμό (Software Design) είναι μεγάλο επίτευγμα από μόνο του.

Οι εντυπώσεις μου από το διαγωνισμό; Καταρχάς είναι μια τρομερή εμπειρία που αξίζει να τη ζήσει κανείς. Γνωρίζω ότι οι περισσότεροι θα πουν ότι πρόκειται για μια προσπάθεια προβολής της Microsoft και διαφήμισης των προϊόντων της και μπορεί να είναι και έτσι. Όμως στην πορεία κατάφερε να εμπλέξει άτομα από κυριολεκτικά κάθε γωνία της Γης και να τους δώσει κίνητρο να σκεφτούν λύσεις για σύγχρονα προβλήματα, όπως και να φέρει τα άτομα αυτά μαζί να γνωριστούν μεταξύ τους και να διαγωνιστούν τοπικά σε ένα πολύ καλό κλίμα. Είχα καιρό να βρεθώ σε ένα τόσο πολυπολιτισμικό περιβάλλον και ομολογώ ότι το διασκέδασα πολύ, γνώρισα και εγώ πολύ κόσμο και βρέθηκα σε ένα κλίμα παραγωγικό και οχι μίζερο, για αλλαγή. Επίσης μου άρεσε που υπήρξε ειδικό session με άτομα του επιχειρηματικού κόσμου που παρουσίασαν τις δικές τους εμπειρίες για το πώς μπορεί κάποιος να βγάλει το προϊόν του στην αγορά.

Όσον αφορά τις Ελληνικές συμμετοχές, είναι κρίμα που δεν υπάρχουν περισσότερες. Είμαι βέβαιος ότι μπορούμε να φτιάξουμε και εμείς παιχνίδια του επιπέδου εκείνων που παρουσιάστηκαν στο διαγωνισμό, όπως και σε άλλες κατηγορίες εκτός παιχνιδιών, όπως αποδείχθηκε με την επιτυχία των Epione και Touring Machine. Έχω προσπαθήσει στο παρελθόν να εμπλέξω φοιτητές στο διαγωνισμό αλλά δεν είδα απόκριση, η εντύπωση που μου δημιουργήθηκε ήταν ότι τους τρομάζει ένας διεθνης διαγωνισμός αλλά δεν θα έπρεπε. Πιστεύω ότι έχουμε τις ικανότητες για μια ισχυρή παρουσία στο διαγωνισμό, θέληση και όρεξη για δουλειά όμως;

Θα παρότρυνα όλους τους φοιτητές/μαθητές (από 16+ είναι ο διαγωνισμός) να το σκεφτούν, να φτιαξουν μια ομάδα με 2-3 φίλους τους, να βρουν ένα μέντορα και να το προσπαθήσουν. Είναι μια εμπειρία που αξίζει να την ζήσει κανείς!


22
Mar
11

Φτιάξε μόνος σου…το νέο βιντεοπαιχνίδι

Χτες δημοσιεύτηκε στον Ελεύθερο Τύπο ένα άρθρο της κας Νταραδήμου σχετικά με το πώς μπορεί κανείς να ασχοληθεί με την βιομηχανία βιντεοπαιχνιδιών. Η κα Νταραδήμου μίλησε και μαζί μου, και της εξέφρασα τις απόψεις πάνω στο θέμα. Η βασική ερώτηση της δημοσιογράφου ήταν αν χρειάζονται ειδικές σπουδές για την ανάπτυξη βιντεοπαιχνιδιών και πως μπορεί κανείς να το κάνει αυτό. Η θέση μου είναι ότι δεν χρειάζονται στην πραγματικότητα εξειδικευμένες σπουδές παρά μόνο βαθιά γνώση του τομέα ανάπτυξης βιντεοπαιχνιδιών με τον οποίον θέλει να ασχοληθεί κάποιος, είτε αυτό είναι προγραμματισμός, είτε σχέδιο, είτε τριδιάστατη μοντελοποίηση, είτε μουσική, μεράκι και πολύ αγάπη για το μέσο των βιντεοπαιχνιδιών.

Χάρηκα που έκανε η δημοσιογράφος αναφορά στην SDS Game Studios γιατί κατά τη γνώμη μου είναι ένα πολύ καλό παράδειγμα για το πως θα πρέπει να γίνεται το ξεκίνημα και τα πρώτα βήματα του ενδιαφερόμενου στην ανάπτυξη βιντεοπαιχνιδιών. Πιστεύω ότι η περίοδος των σπουδών είναι η ιδανική περίοδος να ξεκινήσει κάποιος την ανάπτυξη βιντεοπαιχνιδιών σε επαγγελματικό επίπεδο, καθώς (κακά τα ψέματα) και άπλετος χρόνος υπάρχει (εκτός 1-2 εβδομάδες γύρω από τις εξετάσεις), και (καλώς ή κακώς) κάποιος άλλος συντηρεί και ενισχύει οικονομικά το φοιτητή/τρια. Οπότε την αρχική περίοδο ξηρασίας που περνάνε όλες οι ομάδες ανάπτυξης θα την περάσει μια ομάδα φοιτητών σχετικά πιο ομαλά. Επιπλέον με το πέρας των σπουδών θα υπάρχει η απαραίτητη εμπειρία για να μπορέσει η ομάδα να κολυμπήσει πλέον στα βαθιά. Δυστυχώς όμως ελάχιστοι είναι αυτοί οι φοιτητές που αφήνουν την ανεμελιά και το χαβαλέ της «φοιτητικής ζωής» για να σκεφτούν σοβαρά το μέλλον τους.

Για όποιον ενδιαφέρεται το άρθρο είναι διαθέσιμο σε pdf μορφή.




Το blog αυτό έχει ως σκοπό να ρίξει μια ψύχραιμη και κριτική ματιά στο κόσμο των videogames. Χωρίς πάθη, χωρίς προκαταλήψεις και χωρίς άγνοια. Τα videogames έχουν να μας δώσουν πολλά, και αξίζει να ασχοληθούμε με αυτά.

Game-based Learning στην Ελλάδα
Επισκεφτείτε το group
Bookmark and Share
Σεπτεμβρίου 2016
Δ T Τ T Π S S
« Jul    
 1234
567891011
12131415161718
19202122232425
2627282930  

Αρέσει σε %d bloggers: